سير تفكر و انديشه‌هاى علمى و فلسفى در اواخر عهد سلجوقى از اواخر دوره سلجوقيان ، بازار فلسفه و تفكر علمى رو به كسادى نهاد و عناصر قشرى و ظاهربين بيش از پيش به تبليغ عقايد خود پرداختند . راوندى مؤلف راحة الصدور در توصيف آغاز اين دوران ، در تاريخ آل سلجوق چنين مىنويسد : « از بركت پرورش علما و علم‌دوستى و حرمت داشت سلاطين آل سلجوق بود ، كه در روى زمين خاصه ممالك عراقين و بلاد خراسان علما خاستند و كتب فقه تصنيف كردند و اخبار و احاديث جمع كردند و چندان كتب در محكم و متشابه قرآن و تفاسير و صحيح اخبار با هم آوردند كه بيخ دين در دلها راسخ و ثابت گشت ، چنان كه طمعهاى بددينان منقطع شد ، و طوعا او كرها فلاسفه و اهل ملل منسوخ و تناسخيان و دهريان ، به كلى سر بر فرمان شريعت ، و مفتيان امّت محمد نهادند و جمله اقرار دادند كه الطرق كلّها مسدودة الّا طريق محمّد و هر بزرگى از علما ، به تربيت سلطانى سلجوقى منظور جهانيان شد و به بركت قلم فتوى و قدم تقوى ايشان و نگاهداشت رعيّت بر راه شريعت ، مملكت آل سلجوق مستقيم شد . . . » « 1 » پس از پايان حكومت سلجوقيان ، در دوران قدرت خوارزمشاهيان ، به علت بىتوجهى سلاطين و امرا به امور فرهنگى ، بيش از پيش بازار علم و فلسفه رو به كسادى نهاد . نجم رازى ، نويسنده مرصاد العباد ، كه در اواخر عهد خوارزمشاهيان مىزيست ، در شمار مخالفان و معاندان سرسخت فلسفه و تفكر علمى است . وى « . . . در موارد مختلف ، در كتاب مرصاد ، از اديان غيراسلامى ، و فرق مردودهء جزو اسلام ، از آن جمله از اباحيّه ( اباحيان ) ، اسماعيليان ( ملاحده ) و اتحاديّه و اهل تشبيه و اهل بدع و هوى ، تناسخيّه ، دهريان ( طباعيان ) و معطله نام مىبرد و آنها را مردود مىشمارد .

--> ( 1 ) . راحة الصدور راوندى ، به تصحيح محمد اقبال و مجتبى مينوى ، ص 29 .